Het geheim van co-creatie

evert jan van hasselt - Dutch Reinvention School


Ik was een fan van het fenomeen participatiemaatschappij. Als burgers zelf meewerken aan oplossingen in het sociaal domein, kunnen ze veel meer invloed uitoefenen op de oplossingen die ontstaan. Daardoor kunnen zaken meer “op maat” worden geregeld, in plaats van de one-size-fits-all benadering die je van een centraal geleide overheid kunt verwachten. En daarbij: allerlei onderzoeken tonen aan dat actieve burgers gezonder zijn en beter in hun vel zitten.

Wat mij alleen verbaasd heeft, is de benadering van de participatiesamenleving vanuit de politiek. Wat de verzorgingsstaat zo kenmerkte is de paternalistische houding: “wij weten wat goed voor u is!” Dat is niet meer van deze tijd. Dat is waar burgers in toenemende mate genoeg van hebben. Het nieuwe adagium in Den Haag is echter: “Gij zult participeren!” En daarmee zet zij de paternalistische houding voort. Dat stoot burgers af, waardoor die participatiesamenleving nimmer van de grond komt.

Onlangs las ik de afstudeerscriptie van Suzanne Keurntjes (zie: www.activatie.nu). Zij onderzocht hoe bezoekers beter betrokken konden worden bij organisaties als Incubate, een multidisciplinair cultuur festival in Tilburg. De organisatie zocht naar manieren om bezoekers meer te laten participeren. Die scriptie liet mij inzien dat er een probleem zit in het woord ‘participatie’!

Een organisatie (een overheid, een festivalorganisatie, een bedrijf) die mensen oproept om te participeren, zegt eigenlijk: “ga actief meedoen met mijn ding.” En dat werkt niet. Mensen zijn prima te motiveren om zelf in beweging te komen, maar dan met hun ‘eigen ding’. Op hun eigen manier met hun eigen doelstelling. En niet met iets dat door een of andere institutie half is voorgekookt en waar zij vooral het werk mogen doen. Want dat is de impliciete boodschap die overblijft.

Suzanne introduceert in haar onderzoek het begrip activatie: “We kwamen tot de conclusie dat, om daadwerkelijk te kunnen innoveren, een nieuwe kijk op participatie nodig was. Een kijk gericht op een non-lineaire aanpak waarbij mensen zelf in beweging komen en samenwerken met anderen. Waarbij mensen niet ‘een beetje mogen meedoen’ maar daadwerkelijk eigenaar worden van hun eigen dynamische proces, waarbinnen ruimte is voor onvoorspelbaarheid. Een alternatief dat de term ‘participatie’ ontstijgt. Deze geheel nieuwe interpretatie van participatie werd ‘activatie’ genoemd.”

In mijn ogen zit daar de sleutel om tot echte co-creatie te komen: mensen uitdagen en tegelijk de ruimte geven om ‘hun eigen ding’ te gaan doen. Geef mensen de ruimte om zich eigenaar van het proces te gaan voelen. Faciliteren in plaats van dirigeren. En accepteer dat daar soms hele andere oplossingen uitkomen, dan je vooraf bedacht had. Juist dan maak je gebruik van de creativiteit buiten je eigen organisatie. Juist dan ontdek je met elkaar betere oplossingen.

Maar hoe zorg je er dan voor dat deze manier van werken toegevoegde waarde voor jouw organisatie oplevert? Want daar was het je uiteindelijk toch om te doen. Dat bereik je onder andere door bij aanvang heel duidelijk je “waarom” te communiceren. Waar geloof je in en wat wil je daarmee bereiken? In plaats van hoe je dat wilt doen. Door je “waarom” centraal te zetten in je communicatie, nodig je mensen uit om zich daar mede eigenaar van te gaan voelen. Dat activeert mensen om zelfstandig met jouw ‘waarom’ aan de slag te gaan. Dat geeft de basis om samen op te trekken en ieder vanuit een eigen invalshoek tot gemeenschappelijke oplossingen te komen. Dat is waar het bij echte co-creatie om gaat!

Evert Jan van Hasselt - Business21