Boventallig, wat nu?

Het zal je maar gebeuren. Je hebt een lekkere loopbaan waarin je toewerkt naar je droompositie. Veel heb je ervoor over; je investeert in je eigen ontwikkeling, creëert kansen en nét op het moment dat je genoeg ervaring en de juiste leeftijd hebt... verdwijnt die baan. Als sneeuw voor de zon.

Het overkwam Pieter-Jan ter Bruggen. De organisatie waar hij werkte verklaarde hem boventallig en bedankte hem voor zijn diensten.

boventallig wat nu

​De ceo vertelde hem dat ze mee moesten in de ontwikkelingen en dat artificial intelligence de reorganisatie had versneld. ‘Ik ben aan handen en voeten gebonden. De resultaten staan onder druk. Disrupters komen onze markt op en slaan gaten in onze fundamenten. Het spijt me’.

Het is een klap in het gezicht van Pieter-Jan. Maar hij laat zich niet kennen; hij heeft een netwerk, twintig jaar ervaring en krijgt een redelijke transitievergoeding. Geen zorgen. Wellicht is dit zelfs een nieuwe kans. Eerst maar eens drie maanden niks doen. Pas op de plaats. Een vakantie (die eigenlijk niet als vakantie voelt) volgt en na drie maanden gaat Pieter-Jan solliciteren en koffie drinken binnen zijn netwerk. Hij komt van de koude kermis thuis. Na zes maanden geen resultaat. Na negen maanden en vaak ‘een goede tweede’ nog niks. Een jaar na zijn vaststellingsovereenkomst zit Pieter-Jan in een crisis en loopt hij over van de zorgen.

Vastlopen in het oude patroon

Op de leeftijd van 48 wordt Pieter-Jan keer op keer afgewezen. Een ervaren coach wijst hem op een patroon. Eén: de baan waar hij jarenlang naartoe werkte, verdwijnt. Het wordt gaandeweg vervangen door systemen die op blockchain en kunstmatige intelligentie gebaseerd zijn. Aangezien dit een brede ontwikkeling is, treft het niet alleen Pieter-jan. Hij is dus niet de enige van zijn kaliber die zich op de arbeidsmarkt aanbiedt. Zijn kennis is aan inflatie onderhevig. Hij maakte carrière in het kennis-is-macht-tijdperk. Maar laat kennis nou geen onderscheidende factor meer zijn. De firma’s Amazon, Facebook en Google grossieren erin en data-experts weten het via automatische scripts, bots en algoritmes zo op ieders scherm te toveren. En die ontwikkeling gaat hard. Weten hoe je de boeken van een bedrijf controleert? Doet een simpele app op je smartphone al voor je (en straks in de blockchain is elke terugkijkende accountant ook niet meer nodig). Met predictive analytics en big data is vooruit kijken straks ook mogelijk. Robots nemen misschien het lager geschoolde werk over, kunstmatige intelligentie, internet of things/everything en diverse andere technologieën doen dat voor het hoger geschoolde werk.

Een tweede aspect in het patroon dat de coach ziet, wordt gevormd door Pieter-Jans ervaring en leeftijd. Nu al wordt hij als ouder en overgekwalificeerd gezien.

Dit had ik nooit verwacht.

Een hoge hypotheeklast, bijna studerende kinderen en een echtgenote die haar luxe leventje moet inleveren maken het er niet makkelijker op. Het zet Pieter-Jan flink in de billenkramp. Verwarring en onbegrip maken zich van hem meester. ‘Dit had ik nooit verwacht’, zegt hij als getalenteerde, makkelijk communicerende man van middelbare leeftijd. En zijn grootste teleurstelling: niemand die echt tijd heeft en hulp kan bieden. Zijn voormalige collega’s, vakgenoten en vrienden hebben het druk met hun eigen werk. Op feestjes hebben ze de aloude verhalen over nieuwe projecten en successen. Pieter-Jan staat erbij met een gevoel van vervreemding en ontworteling. Het liefste gaat ie naar huis.

Boventallig. Hoe nu verder?

De situatie van Piet-Jan staat niet op zichzelf. Het is die van de hoog opgeleide manager of professional met flink wat ervaring, maar die aan de kant van de arbeidsmarkt belandt en niet meer aan de bak komt. In dit artikel berust de figuur van Pieter-Jan op gesprekken die wij hebben gehad met tal van hoogopgeleide professionals die dit overkwam. Het is een nieuwe groep van kwetsbaren die nog niet zo goed zichtbaar is, want doorgaans blijft de hoogopgeleide liever onder de radar. Waar de lagere sociale klasse gewoon werkloos is, is de hogere toch ‘gesettelde’ hoogopgeleide liever ‘In between jobs’, ‘Met sabbat’ of schrijft zich in als zelfstandig ondernemer. Klinkt al heel anders. Mede hierdoor wordt deze groep ook door de instanties niet als (potentieel) kwetsbaar aangemerkt. Niet door het UWV, niet door de re-integratiebedrijven, noch de werkgevers en niet door vrienden of familie. Het is ook een gek verhaal: talentvol, een dijk van een cv, flink wat ervaring en je komt niet aan het werk? Terwijl de crisis voorbij is?

​Wat is hier aan de hand?

Met wat kennis van macro-ontwikkelingen en transitie is het te snappen. Rob Wetzels, kerndocent Duurzame Transitie & Stewardship aan Nyenrode Business Universiteit en verbonden aan de Dutch Discovery Schools: ‘Door het steeds hoger wordende innovatietempo in technologie, duurzaamheid, business en werkwijzen ontstaat een onoverzichtelijke complexiteit. Die moet zich nog gaan zetten tot werkbare structuren. Houd je je oude bril op, dan zie je chaos. De nieuwe wereld is extreem interconnected; aan de ene kant highly systematic, maar aan de andere kant deeply personal. Om mee te kunnen hebben mensen een nieuwe bril nodig. Mogelijk moeten ze zichzelf opnieuw gaan uitvinden. Een reset of ‘Reinvention’ zal de term voor de komende jaren worden’.

Oude bril weg, nieuwe op. Is het zo simpel? De kern van het probleem ligt in de door Jan Rotmans (Erasmus Universiteit Rotterdam) aangehaalde term ‘verandering van tijdperk’. Wie niet aanhaakt op nieuwe ontwikkelingen (zowel digitaal, sociaal als duurzaam) wordt vroeg of laat voorbij gefietst. Maar even omschakelen nadat je boventallig verklaard bent is niet makkelijk. Pieter-Jan heeft jarenlang geacteerd binnen de muren en grenzen van het bedrijf en de sector die hij kende. Inside-the-box. Terwijl het er buiten gebeurde. Daar kwam een onderstroom van jonge disrupters op gang die volgens andere modellen, gebaseerd op clowd en crowd te werk gingen. Hun startpunt is een heldere 'Purpose' - een hoger doel - en de weg ernaartoe is veelal via samenwerking en open platformen. Binnen no-time zijn de nieuwetijdsbedrijven in staat geweest om vanuit zolderkamers uit te groeien tot game-changers en chain-breakers. Ze kennen de mechanismen van de nieuwe netwerkeconomie en handelen daar naar.

Als Pieter-Jan in de maanden nadat hij werkloos is geraakt dit soort organisaties bezoekt, op flexplekken, creative hotspots en Seats2meet-locaties komt, weet hij niet wat hij ziet. Deeleconomie, kennisnetwerken, platformorganisaties, sociale, groene en purpose-driven ondernemers die via de cloud en de crowd hun initiatieven uitbouwen tot impactvolle organisaties (waar overigens ook geld verdiend wordt).

Brood op de plank

Om te voorkomen dat Piet-Jan in de bijstand terecht komt, zal hij iets moeten bedenken. De transitievergoeding die hij bij zijn vaststellingsovereenkomst heeft meegekregen is inmiddels opgegaan aan gesprekken in de oude routines zonder toekomstperspectief. Veel koffie, maar nauwelijks brood op de plank later komt Piet-Jan tot het inzicht dat het roer om moet. Wat wil hij eigenlijk? Wat is zijn purpose?

boventallig reorganisatie ontslag

Omdenken en creatief talenten inzetten

Het goede nieuws is dat Piet-Jan talenten, expertise en een netwerk heeft dat hij op een geheel andere, creatieve manier kan gebruiken. Het begint met uit te vissen wat hij goed kan en waar hij écht blij van wordt. Pas dan kijken we wat hij daar nog meer mee kan doen. Let op: dus niet wat hij er aan kan doen (vanuit tekort geredeneerd: her- of bijscholing) maar wat hij er nog meer mee kan doen (vanuit overvloed geredeneerd: creatief, opbouwend, omdenkend). Aanhakend op ontwikkelingen en kansgebieden van de nieuwe economie. Verder kijken dan de baan of functie die je wilt hebben of altijd hebt gehad. Een nieuwe bril. Piet-Jan is veel meer dan wat hij op zijn Linkedin-profiel of curriculum vitae heeft geschreven. Vanaf zijn geboorte heeft hij talenten meegekregen die hij misschien nog nooit ontdekt heeft. Zijn eigen verborgen potentieel ligt zomaar onder z’n stoel, zo voor het grijpen. Door anders te kijken, inzicht te krijgen in de succesfactoren van nieuwe denkers, mentale blokkades te overwinnen, en in een diverse groep van andere professionals te sparren en van elkaar te leren, besluit Pieter-Jan dat hij een geweldige startpositie heeft om zijn hobby, muziek te combineren met een online leermodel en dat via een abonnementenmodel te verkopen.

Volgens Piet Hurkmans, kerncoach bij de Dutch Discovery Schools, maken veel mensen het zich onnodig moeilijk: ‘Weten waar je voor staat (talent) en weten waar je voor gaat (purpose in life). Die twee bepalen al negentig procent van de koers van een change journey. Vaak leg je jezelf onnodige beperkingen op. Niet alleen op het pad van A naar B, maar ook al met het weten wat A is en het fantaseren over wat B zou kunnen zijn. Onbewuste overtuigingen en opvattingen wegwerken geeft dan al een hoop rust, ruimte en positieve energie’.

Dit artikel gratis ontvangen als pdf?

Vul onderstaande velden in voor je download-link.

De purpose van de Dutch Discovery Schools is om mensen om te schakelen naar de nieuwe economie en samenleving. Er te zijn voor hoger opgeleiden met ervaring die dreigen tussen wal en schip te vallen. Of die hun 21st century skills willen aanscherpen om - op basis van hun eigen talenten en eigenheid - sturing te geven aan nieuwe initiatieven en bedrijven die de wereld mooier maken. Het Reinvention (20 weken) en het Innovation programma (10 weken) brengen de deelnemers naar de top van hun eigen kunnen.

Sorteer voor op de toekomst en word regisseur van je eigen inzetbaarheid. Herken je jezelf of iemand anders in Pieter-Jan? Stay tuned, we hebben een flinke kennis- en inspiratiebank klaarliggen met content die je verder kan helpen. Schrijf je in en we houden je op de hoogte.

© Right to copy 2017: Dutch Discovery Schools | Voel je vrij om dit artikel te delen!